Các chế độ kế toán doanh nghiệp mới nhất theo Thông tư 99

Thông tư 99 thay thế Thông tư 200 chế độ kế toán: Quy định - Hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp vừa và nhỏ, chế độ kế toán doanh nghiệp lớn hiện hành.

I. Tổng quan Thông tư 99 thay thế Thông tư 200 chế độ kế toán doanh nghiệp 

Thông tư 99/2025/TT-BTC được ban hành vào ngày 27/10/2025. Đây là văn bản pháp lý quan trọng sẽ thay thế hoàn toàn Thông tư 200/2014/TT-BTC theo hướng tiệm cận chuẩn mực quốc tế (IFRS).

Có thể nói, Thông tư 99 không có quá nhiều thay đổi so với Thông tư 200 về chế độ kế toán, tuy nhiên có hướng dẫn chi tiết hơn về các nghiệp vụ để đáp ứng với nhu cầu phát triển của nền kinh tế và hội nhập.

Một số thông tin tổng quan về Thông tư 99/2025/TT-BTC - Thông tư hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp áp dụng từ năm 2026 như sau:

• Hiệu lực thi hành: Từ ngày 01/01/2026 (áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ ngày này hoặc sau ngày này);
• Phạm vi áp dụng: Thông tư 99 áp dụng cho tất cả các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế - không phân biệt quy mô hay lĩnh vực;
• Văn bản thay thế: Thay thế toàn bộ Thông tư 200/2014/TT-BTC và các Thông tư sửa đổi, bổ sung liên quan (chẳng hạn Thông tư 75/2015, Thông tư 53/2016);
• Hướng dẫn chi tiết hơn về các nghiệp vụ kinh tế chưa được hướng dẫn tại Thông tư 200, nổi bật là nghiệp vụ mua hàng tặng hàng.

>> Tìm hiểu thêm: Hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam VAS.

II. Chế độ kế toán doanh nghiệp mới nhất theo Thông tư 99/2025/TT-BTC

Dưới đây là các điểm mới đáng chú ý về chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành.

1. Tăng quyền chủ động và trách nhiệm quản trị

Thông tư 99 chuyển từ tư duy "cầm tay chỉ việc" sang "quản trị mục tiêu", tăng quyền chủ động cho doanh nghiệp trong hoạt động kế toán. Cụ thể:

➧ Đối với hệ thống tài khoản, chứng từ và biểu mẫu kế toán

➧ Đối với công tác quản trị và kiểm soát nội bộ

Ghi chú:

(*) Đây là căn cứ pháp lý để giải trình khi cơ quan thuế/kiểm toán kiểm tra (theo Điều 3 TT 99/2025).

➧ Đối với việc thúc đẩy chuyển đổi số

2. Cập nhật Hệ thống tài khoản kế toán thay đổi (Phụ lục II)

Hệ thống tài khoản được tinh chỉnh, đổi tên và bổ sung để phản ánh đúng bản chất kinh tế hiện đại. Cụ thể:

➧ Bổ sung tài khoản và chi tiết tài khoản

• TK 215 - Tài sản sinh học: Tách riêng khỏi TSCĐ hữu hình để theo dõi cây trồng, vật nuôi (theo hướng IAS 41);
• TK 332: “Phải trả cổ tức, lợi nhuận” phản ánh cổ tức, lợi nhuận phải trả bằng tiền cho cổ đông và thành viên góp vốn (trước đây thường sử dụng TK 338 để ghi nhận);
• TK 82112: Chi phí thuế TNDN bổ sung (phục vụ quy định về Thuế tối thiểu toàn cầu);
• Bổ sung tài khoản chi tiết:
  • TK 1383: Thuế tiêu thụ đặc biệt hàng nhập khẩu;
  • TK 2295: Dự phòng tổn thất tài khoản sinh học;
  • TK 2414: Nâng cấp, cải tạo TSCĐ;
  • TK 6275: Thuế, phí, lệ phí;
  • TK 82112: Chi phí thuế TNDN bổ sung (phục vụ quy định về Thuế tối thiểu toàn cầu).

➧ Chuẩn hóa tên gọi

• TK 112: "Tiền gửi ngân hàng" 🡪 "Tiền gửi không kỳ hạn" (phản ánh tiền gửi ngân hàng hay tổ chức khác không kỳ hạn);
• TK 155: "Thành phẩm” 🡪 "Sản phẩm" (bao quát rộng hơn);
• TK 158: “HH kho bảo thuế” 🡪 “Nguyên liệu, vật tư tại kho bảo thuế”;
• TK 242: "Chi phí trả trước" 🡪 "Chi phí chờ phân bổ";
• TK 3387: Doanh thu chưa thực hiện 🡪 Doanh thu chờ phân bổ;
• TK 419: "Cổ phiếu quỹ" 🡪 "Cổ phiếu mua lại của chính mình".

➧ Nhóm tài khoản lược bỏ

• TK 417: “Quỹ hỗ trợ sắp xếp doanh nghiệp”;
• TK 441: “Nguồn vốn Đầu tư xây dựng cơ bản”;
• TK 461: “Nguồn kinh phí sự nghiệp”;
• TK 466: “Nguồn kinh phí đã hình thành TSCĐ”;
• TK 611: “Mua hàng”;
• TK 631: “Giá thành sản xuất”.
• Lược bỏ tài khoản chi tiết: TK 1385, 1551, 1557, 3385, 34312, 34313; tài khoản chi tiết của các tài khoản 111, 112, 113, 121, 153, 156, 211, 212, 213, 334, 413, 511, 521.

➧ Đổi tài khoản: TK 3525: “Dự phòng phải trả khác” (trước đây là 3524).

>> Bài liên quan: Cách hạch toán dự phòng phải trả tài khoản 352.

3. Thay đổi trong việc hạch toán, ghi sổ kế toán

3.1. Về tỷ giá

Thay đổi về tỷ giá là 1 trong những thay đổi đáng lưu tâm. Cụ thể, Thông tư 99/2025 thay đổi tỷ giá giao dịch thực tế trong các trường hợp từ tỷ giá mua và bán sang tỷ giá chuyển khoản trung bình tại Ngân hàng thương mại (NHTM) nơi thường xuyên phát sinh giao dịch. 

Điều này sẽ giúp kế toán dễ dàng hơn khi xác định tỷ giá trong các nghiệp vụ liên quan đến ghi nhận tài sản, nợ phải trả cũng như đánh giá tỷ giá cuối kỳ.

➧ Tỷ giá hạch toán

➧ Tỷ giá đánh giá lại các khoản mục có gốc ngoại tệ cuối kỳ

3.2. Về nguyên tắc ghi nhận doanh thu

Bổ sung nguyên tắc phân bổ doanh thu đối với hợp đồng/giao dịch mà doanh nghiệp có nghĩa vụ thực hiện trong tương lai (giao dịch theo giai đoạn), cụ thể là ghi nhận doanh thu theo từng giai đoạn, khi nào chuyển quyền kiểm soát mới ghi nhận doanh thu.

Ví dụ:

Hợp đồng ký 3,1 tỷ đồng bao gồm bán hàng và bảo dưỡng trong 12 tháng. Trong đó, giá bán máy 3 tỷ đồng + gói bảo dưỡng ưu đãi giá 100 triệu đồng, thời hạn 12 tháng kể từ ngày 01/07/2026 thì cần ghi nhận doanh thu gói bảo dưỡng phân bổ trong 12 tháng tương ứng từ tháng 07/2026.

• Nguyên tắc ghi nhận doanh thu hợp đồng xây dựng: Doanh thu hợp đồng có thể thay đổi (tăng/giảm) khi xem xét ảnh hưởng của các điều khoản của hợp đồng một cách đáng tin cậy mà không phụ thuộc vào hóa đơn đã ký;
• Bán hàng khuyến mại:
  • Khuyến mại không kèm điều kiện: Bản chất là giá bán sản phẩm chính không thay đổi cho dù khách nhận sản phẩm hay không. Hàng khuyến mại được ghi vào chi phí bán hàng (ví dụ mua nệm giá 20 triệu đồng tặng gối giá 500.000 đồng);
  • Bán hàng tặng hàng (ví dụ mua 2 tặng 1 sản phẩm) thì cần phân bổ số tiền hoặc lợi ích thu được để tính doanh thu cho cả hàng bán và hàng khuyến mại vì bản chất là giảm giá hàng bán.

4. Phân loại về tài sản và nợ

5. Bổ sung phương pháp tính giá thành

6. Thay đổi về báo cáo tài chính

Quy định về chế độ kế toán của doanh nghiệp theo quy định mới tại Thông tư 99/2025/TT-BTC còn có điểm nổi bật liên quan đến báo cáo tài chính. Dưới đây là thông tin cụ thể:

• Đổi tên “Bảng cân đối kế toán” thành "Báo cáo tình hình tài chính" (Statement of Financial Position) để phù hợp với thông lệ quốc tế và bản chất báo cáo;
• Nâng cao yêu cầu về thuyết minh báo cáo tài chính: 
  • Bắt buộc đối với các khoản mục BCTC quan trọng, ví dụ: Tiền và tương đương tiền bị hạn chế sử dụng, tài sản sinh học, hợp đồng hợp tác kinh doanh... các khoản mục có giá trị từ 10% tổng số dư của chỉ tiêu tương ứng trên báo cáo tài chính;
  • Ví dụ phải trả người bán dài hạn của nhà cung cấp A chiếm trên 10% phải trả dài hạn hay lãi vay ngân hàng X chiếm trên 10% tổng chi phí tài chính; 
• Báo cáo tài chính hợp nhất: Doanh nghiệp có các đơn vị trực thuộc (chi nhánh) phải lập BCTC tổng hợp (bao gồm số liệu của cả trụ sở chính và chi nhánh), trong đó phải loại trừ các giao dịch nội bộ.

7. Việc doanh nghiệp cần làm khi áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC

Qua những đổi mới về chế độ kế toán doanh nghiệp của Thông tư 99/2025/TT-BTC kể trên, doanh nghiệp cần thực hiện những hoạt động sau:

• Sớm rà soát hệ thống tài khoản, sổ sách, phần mềm kế toán để đảm bảo phù hợp với mẫu mới;
• Xây dựng quy chế quản trị nội bộ và hệ thống kiểm soát nội bộ, phân định rõ quyền - trách nhiệm, ghi nhận đúng phát sinh giao dịch;
• Chuẩn bị cho việc quy đổi dữ liệu, lập lại báo cáo tài chính, sổ sách từ Thông tư 200 sang Thông tư 99, đặc biệt nếu có sử dụng ngoại tệ, hoạt động nội bộ phức tạp liên quan đến các hợp đồng BCC, cổ phiếu trái phiếu, nợ khó thu hồi, tài sản sinh học…;
• Thay đổi tỷ giá xuất hóa đơn ngoại tệ từ ngày 01/01/2026.

>> Bài liên quan: Quy định về việc đầu tư theo hình thức hợp đồng BCC.

Doãn Tuấn - Phòng Kế toán Anpha