Crypto là gì? Thanh Toán Bằng Crypto Có Hợp Pháp Không?

Tiền ảo Crypto, Cryptocurrency là gì? Crypto có phải chứng khoán không? Thanh toán bằng Crypto có hợp pháp không? Crypto, tiền ảo có phải tài sản không?

Crypto là gì? Tiền ảo Crypto là gì?

1. Khái niệm Crypto

Crypto thường được hiểu là tiền mã hóa, tiền ảo hoặc tài sản mã hóa được thể hiện dưới dạng dữ liệu số. Crypto không được phát hành bởi Chính phủ hay các tổ chức tài chính mà bởi các dự án Blockchain, vận hành dựa trên hệ thống các máy tính kết nối mạng internet ngang hàng.

Trong thực tế, nhiều người cũng dùng cụm từ tiền điện tử, tiền ảo hay tiền mã hóa để nói về Crypto. Tuy nhiên dưới góc độ pháp lý tại Việt Nam thì cần thận trọng vì không phải mọi cách gọi thông dụng trên thị trường đều là thuật ngữ pháp lý được pháp luật thừa nhận.

Để tránh nhầm lẫn, bài viết này của Anpha sẽ sử dụng chủ yếu các thuật ngữ như Crypto, tiền mã hóa, tiền ảo, tài sản ảo và tài sản mã hóa.

2. Đặc điểm của Crypto

➧ Mang tính phi tập trung: Crypto là một loại tiền mã hóa và không hoạt động như tiền pháp định thông thường. Nó được phân phối trên mạng lưới Blockchain với sự tham gia của nhiều người dùng ngang hàng chứ không chịu sự chi phối của một máy chủ trung tâm.

➧ Được thể hiện dưới dạng dữ liệu số: Crypto thường gắn với các thuật ngữ tiền ảo, tài sản ảo, tài sản số, tài sản mã hóa. Các nhà đầu tư hay người dùng không thể trực tiếp cầm nắm Crypto như loại tiền pháp định thông thường, mà chỉ có thể dùng để giao dịch với nhau trên mạng lưới internet.

➧ Mang tính ngang hàng, không phụ thuộc: 

Crypto được biết đến là có thể cho phép giao dịch trực tiếp giữa các nhà đầu tư mà không cần bên thứ ba hoặc không cần trung gian trong một số mô hình, nhờ vậy mà tốc độ xử lý thông tin có thể diễn ra nhanh chóng. Mặc dù hiện nay trên thực tế nhiều giao dịch vẫn được thực hiện thông qua các nền tảng hoặc sàn giao dịch trung gian. 

Người dùng có thể phải trả các khoản phí giao dịch hoặc phí mạng tùy thuộc từng nền tảng và từng loại tài sản mã hóa.

➧ Tính ẩn danh: Crypto thường sử dụng địa chỉ ví điện tử thay cho thông tin định danh trực tiếp của người dùng nên có tính ẩn danh hoặc bán ẩn danh ở một mức độ nhất định. Tuy nhiên, đặc điểm này không mang tính tuyệt đối, nhiều nền tảng giao dịch hiện nay vẫn yêu cầu xác minh danh tính (xác minh KYC).

➧ Tính toàn cầu: Crypto có tính xuyên biên giới và có thể được giao dịch trên phạm vi toàn cầu. Tuy nhiên hoạt động sử dụng, giao dịch và quản lý Crypto có thể chịu sự điều chỉnh khác nhau tùy theo quy định pháp luật của từng quốc gia.

>> Có thể bạn cần: Blockchain là gì.

Phân loại Crypto

Dưới góc độ thị trường và công nghệ, Crypto thường được phân loại theo các cách phổ biến sau:

1. Bitcoin và Altcoin

• Bitcoin (tên viết tắt là BTC): Đây là loại tiền mã hóa đầu tiên, được phát hành dưới dạng nguồn mở và là loại Crypto thường được nhắc đến nhiều nhất. Thông qua giao thức ngang hàng trong nền tảng Blockchain, người dùng có thể thực hiện giao dịch trực tiếp thông qua mạng lưới ngang hàng (P2P) mà không phụ thuộc hoàn toàn vào một tổ chức trung tâm;
• Altcoin: Đây là cách gọi phổ biến áp dụng cho các loại Crypto khác ngoài Bitcoin.

2. Coin và Token

• Coin: Được phát hành nhằm giải quyết các vấn đề có liên quan để tiến hành giao dịch, bảo mật thông tin, phát triển các ứng dụng về ngân hàng, tài chính…;
• Token: Cùng là một tài sản số được phát hành trên nền tảng Blockchain, nhưng Token không có nền tảng riêng mà phải hoạt động trên một Blockchain khác.

Lưu ý:

Trên đây chỉ là cách phân loại thông dụng trên thị trường giúp người đọc dễ hình dung về Crypto, không phải là phân loại pháp lý chính thức được ghi nhận trong các văn bản pháp luật hiện hành. 

Crypto có phải chứng khoán không?

Điều 4 Luật Chứng khoán 2019 quy định, chứng khoán là tài sản, bao gồm: chứng khoán phái sinh, quyền mua cổ phần, chứng chỉ lưu ký, chứng quyền, chứng quyền có đảm bảo, chứng chỉ quỹ, cổ phiếu, trái phiếu và các loại chứng khoán khác do Chính phủ quy định.

Tại Việt Nam, Crypto không tương thích với bất kỳ phân loại nào mà Anpha đề cập bên trên, ngoại trừ phân loại cuối cùng chưa rõ ràng là “do Chính phủ quy định”. Song, tính đến hiện tại, Chính phủ vẫn chưa có quy định pháp luật nào để xác định Crypto là đối tượng thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Chứng khoán.

Theo đó, việc xác định Crypto là chứng khoán ở thời điểm hiện tại là chưa phù hợp.

Crypto có phải là tài sản không?

Căn cứ Điều 46, Điều 47 Luật Công nghiệp công nghệ số 2025:

• Tài sản số được ghi nhận là tài sản theo quy định của Bộ luật Dân sự. Loại tài sản này được thể hiện dưới dạng dữ liệu số, được tạo lập, phát hành, chuyển giao, lưu trữ và xác thực bởi công nghệ số trên môi trường điện tử;
• Tài sản số bao gồm:
  • Tài sản mã hóa: Loại tài sản số sử dụng công nghệ mã hóa hoặc công nghệ số khác có chức năng tương tự để xác thực đối với tài sản trong quá trình tạo lập, phát hành, chuyển giao, lưu trữ (ngoại trừ các dạng số của tiền pháp định, chứng khoán, tài sản tài chính khách theo quy định của pháp luật về tài chính, dân sự);
  • Tài sản ảo trên môi trường điện tử: Loại tài sản số được dùng cho mục đích đầu tư hoặc trao đổi (ngoại trừ các dạng số của tiền pháp định, chứng khoán, tài sản tài chính khác theo quy định của pháp luật về tài chính, dân sự);
  • Tài sản số khác.

Và như Anpha đã đề cập ở phần trên:

• Crypto là cách gọi phổ biến đối với tiền mã hóa, tiền ảo hoặc tài sản mã hóa được thể hiện dưới dạng dữ liệu số;
• Crypto hiện không được ghi nhận là chứng khoán.

Vậy nên, theo các quy định của pháp luật hiện hành, Crypto cũng có thể là một loại tài sản số và hiện được ghi nhận là tài sản theo quy định của Bộ luật Dân sự.

Tìm hiểu thêm:

>> Tài sản số gồm những gì;

>> Phân biệt tài sản mã hóa và tài sản số;

>> Thủ tục xin giấy phép hoạt động sàn giao dịch tài sản mã hóa.

Thanh toán bằng Crypto có hợp pháp không?

Khoản 10 và Khoản 11 Điều 3 Nghị định 52/2024/NĐ-CP có quy định: 

• Phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt là những phương tiện được phát hành bởi công ty tài chính được phép phát hành thẻ tín dụng, tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán cung ứng dịch vụ ví điện tử và được khách hàng sử dụng để thực hiện giao dịch thanh toán, gồm: 
  • Séc;
  • Nhờ thu;
  • Lệnh chi;
  • Ủy nhiệm chi;
  • Ủy nhiệm thu;
  • Ví điện tử;
  • Thẻ ngân hàng (thẻ trả trước, thẻ tín dụng, thẻ ghi nợ);
  • Các phương tiện thanh toán khác theo quy định của Ngân hàng Nhà nước.
• Các phương tiện thanh toán không được đề cập ở trên là phương tiện thanh toán không hợp pháp.

Ngoài ra, theo Công văn 5745/NHNN-PC năm 2017, tiền ảo không phải là tiền tệ và không phải phương tiện thanh toán hợp pháp theo quy định của pháp luật Việt Nam. Hành vi phát hành, cung ứng và sử dụng tiền ảo làm phương tiện thanh toán hoặc tiền tệ chính là hành vi bị cấm.

Xử phạt hành vi dùng Crypto để thanh toán ở Việt Nam

Như đã đề cập ở trên, tại Việt Nam, hành vi sử dụng Crypto làm phương tiện thanh toán là hành vi vi phạm pháp luật và có thể bị xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Cụ thể:

1. Mức phạt hành chính đối với hành vi dùng Crypto để thanh toán

Theo quy định tại Điểm d Khoản 6 Điều 30 Nghị định 340/2025/NĐ-CP, hành vi sử dụng, cung ứng, phát hành các phương tiện thanh toán không hợp pháp, tuy nhiên chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự sẽ bị xử phạt hành chính theo quy định sau:

• Hình phạt chính: Bị phạt tiền từ 150 - 200 triệu đồng;
• Hình phạt bổ sung: 
  • Buộc nộp số lợi bất hợp pháp có được từ hành vi vi phạm vào ngân sách nhà nước;
  • Trong thời gian chưa khắc phục xong vi phạm đối với hành vi vi phạm, không được phép mở rộng mạng lưới, địa bàn hoạt động.

2. Truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi dùng Crypto để thanh toán

Khoản 1 Điều 206 Bộ luật Hình sự 2015 (được sửa đổi bởi khoản 48 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017) có quy định, cá nhân sử dụng, cung ứng, phát hành phương tiện thanh toán không hợp pháp, gây ra cho người khác thiệt hại về tài sản từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng có thể bị áp dụng các hình phạt sau:

• Phạt tiền từ 50 - 300 triệu đồng;
• Phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.

>> Xem thêm: Hình phạt chính và hình phạt bổ sung là gì.

Các câu hỏi liên quan đến quy định về Crypto ở Việt Nam

1. Thanh toán giao dịch mua bán bằng Crypto có hợp pháp ở Việt Nam không?

Crypto không phải phương tiện thanh toán hợp pháp tại Việt Nam. Việc dùng Crypto để thanh toán hàng hóa, dịch vụ tại Việt Nam là hành vi bị cấm. 

>> Xem chi tiết: Crypto có phải phương tiện thanh toán hợp pháp.

2. Dùng Crypto để thanh toán bị phạt bao nhiêu tiền?

Theo Nghị định 340/2025/NĐ-CP, hành vi dùng Crypto làm phương tiện thanh toán nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự có thể bị phạt tiền từ 150 - 200 triệu đồng, ngoài ra còn có thể bị áp dụng các hình phạt bổ sung như:

• Buộc nộp số lợi bất hợp pháp có được từ hành vi vi phạm vào ngân sách nhà nước;
• Trong thời gian chưa khắc phục xong vi phạm đối với hành vi vi phạm, không được phép mở rộng mạng lưới, địa bàn hoạt động.

>> Xem chi tiết: Mức phạt hành chính hành vi dùng Crypto để thanh toán.

3. Sử dụng Crypto để thanh toán có thể bị phạt tù không?

Có thể. Theo Khoản 1 Điều 206 Bộ luật Hình sự 2015 (được sửa đổi bởi khoản 48 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017), hành vi sử dụng Crypto để thanh toán, gây thiệt hại cho người khác từ 100 triệu đến dưới 300 triệu đồng có thể bị phạt tiền từ 50 - 300 triệu đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.

4. Doanh nghiệp có nên nhận thanh toán bằng Crypto không?

Không nên. Theo Nghị định 52/2024/NĐ-CP, Crypto hay tiền ảo không thuộc phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt hợp pháp. Do đó, doanh nghiệp không nên niêm yết giá, thu tiền hoặc quảng bá việc thanh toán bằng Crypto, tiền ảo.