Công đoàn là gì? Tìm hiểu về Công đoàn Việt Nam mới nhất

Tổ chức công đoàn là gì? Vai trò của công đoàn? Quyền và trách nhiệm của công đoàn? Quy định về công đoàn mới nhất: việc thành lập, hoạt động công đoàn..

Công đoàn là gì?

Căn cứ Điều 1 Luật Công đoàn 2024 sửa đổi bởi Khoản 1 Điều 2 Luật sửa đổi Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Luật Công đoàn, Luật Thanh niên và Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở 2025 thì bạn có thể hiểu công đoàn như sau:

• Là tổ chức chính trị - xã hội rộng lớn của người lao động (NLĐ) và giai cấp công nhân;
• Được thành lập trên cơ sở tự nguyện và hoạt động dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, trực thuộc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. 

Chức năng, vai trò của Công đoàn Việt Nam

Công đoàn có các chức năng, vai trò chính sau đây:

1. Đại diện cho đoàn viên công đoàn và người lao động để chăm lo và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp và chính đáng của họ;
2. Đại diện duy nhất cho người lao động ở cấp quốc gia khi thực hiện quan hệ lao động và quan hệ quốc tế về công đoàn;
3. Tham gia quản lý kinh tế - xã hội cũng như quản lý nhà nước;
4. Tham gia giám sát, thanh tra, kiểm tra hoạt động của các doanh nghiệp, đơn vị, tổ chức, cơ quan nhà nước về những vấn đề có liên quan đến quyền và nghĩa vụ của NLĐ;
5. Tuyên truyền, vận động NLĐ chấp hành pháp luật, nỗ lực học tập để nâng cao trình độ, kỹ năng nghề nghiệp, chấp hành pháp luật, tham gia các phong trào thi đua, xây dựng và bảo vệ đất nước. 

Quy định về việc thành lập, tổ chức và hoạt động công đoàn

1. Quy định về quyền thành lập, gia nhập & hoạt động công đoàn

Quyền thành lập, gia nhập và hoạt động công đoàn được quy định rõ tại Điều 5 Luật Công đoàn 2024 như sau: 

• Đối tượng có quyền thành lập, gia nhập và hoạt động công đoàn: Người lao động Việt Nam;
• Đối tượng có quyền gia nhập và hoạt động công đoàn tại công đoàn cơ sở: Người lao động là công dân nước khác đang làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên tại Việt Nam;
• Việc thành lập, gia nhập & hoạt động công đoàn: Tuân thủ quy định tại Điều lệ Công đoàn Việt Nam, Luật Công đoàn 2024 và các quy định pháp luật khác có liên quan.

>> Tham khảo thêm: Thành lập công đoàn cơ sở - Điều kiện & thủ tục.

2. Nguyên tắc tổ chức, hoạt động công đoàn

Theo Điều 7 Luật Công đoàn 2024 và Điều 7 Quyết định 2399/QĐ-TLĐ, việc tổ chức và hoạt động công đoàn cần đảm bảo tuân thủ các nguyên tắc sau:

• Tuân thủ nguyên tắc tập trung dân chủ;
• Được thành lập trên cơ sở hoàn toàn tự nguyện;
• Cần phối hợp, hợp tác với người sử dụng lao động nhưng vẫn phải đảm bảo tính độc lập của tổ chức công đoàn;
• Phù hợp với chính sách, pháp luật của nhà nước và chủ trương, đường lối của Đảng.
• Tuân thủ Điều lệ Công đoàn Việt Nam, cụ thể:
  • Cơ quan lãnh đạo công đoàn các cấp phải được lập ra thông qua bầu cử;
  • Áp dụng chủ trương: tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách, cấp dưới phục tùng cấp trên, thiểu số phục tùng đa số, cá nhân phục tùng tổ chức;
  • Cơ quan lãnh đạo của công đoàn mỗi cấp giữa 2 kỳ đại hội là ban chấp hành;
  • Cơ quan lãnh đạo của mỗi cấp công đoàn là đại hội công đoàn cấp đó;
  • Đại hội Công đoàn Việt Nam là cơ quan lãnh đạo cao nhất của Công đoàn Việt Nam. 

3. Hệ thống tổ chức công đoàn từ ngày 01/07/2025

Căn cứ Khoản 1 Điều 8 Luật Công đoàn 2024 (sửa đổi bởi Khoản 3 Điều 2 Luật số 97/2025/QH15), từ ngày 01/07/2025, hệ thống tổ chức công đoàn bao gồm 3 cấp:

Đối với công đoàn đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, việc thành lập và xác định cấp công đoàn do Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam quyết định trên cơ sở quyết định của Quốc hội về thành lập đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt. 

Quyền và trách nhiệm của công đoàn

Mục 1, Chương 2 Luật Công đoàn 2024 quy định rõ về các quyền và trách nhiệm của công đoàn, bao gồm:

1. Đại diện, chăm lo, bảo vệ các quyền lợi chính đáng, hợp pháp của người lao động và đoàn viên công đoàn;
2. Trình dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết, kiến nghị xây dựng pháp luật;
3. Tham gia quản lý nhà nước;
4. Tham gia quản lý kinh tế - xã hội;
5. Tham dự các cuộc họp, phiên họp, kỳ họp và hội nghị theo quy định;
6. Tham gia kiểm tra, thanh tra hoạt động của doanh nghiệp, đơn vị, tổ chức, cơ quan;
7. Tham gia giám sát với cơ quan nhà nước có thẩm quyền và hoạt động chủ trì giám sát của công đoàn theo đúng quy định;
8. Tham gia đóng góp ý kiến, phản biện xã hội đối với dự thảo văn bản quy phạm pháp luật, đề án, dự án, chương trình, kế hoạch, quy hoạch của cơ quan nhà nước có liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người lao động, đoàn viên công đoàn; 
9. Tuyên truyền, vận động và giáo dục người lao động về các vấn đề có liên quan như: đường lối, chủ trương của Đảng, Điều lệ Công đoàn Việt Nam, tích cực tham gia các phong trào thi đua yêu nước, cố gắng học tập, nâng cao trình độ chuyên môn, văn hóa, chính trị…; 
10. Phát triển đoàn viên công đoàn, công đoàn cơ sở và nghiệp đoàn cơ sở;
11. Đại diện, bảo vệ các quyền lợi chính đáng, hợp pháp của NLĐ đang làm việc tại nơi chưa có tổ chức đại diện NLĐ khi họ có yêu cầu hoặc khi phát hiện người sử dụng lao động có dấu hiệu xâm phạm các quyền lợi chính đáng, hợp pháp của NLĐ theo quy định.

>> Tham khảo chi tiết: Quyền và trách nhiệm của công đoàn - Quy định cụ thể.

Công đoàn bị nghiêm cấm thực hiện những hành vi nào?

Theo quy định tại Điều 10 Luật Công đoàn 2024, những hành vi không được phép thực hiện với công đoàn bao gồm:

• Gây khó khăn, cản trở cho việc thực hiện các quyền công đoàn;
• Thực hiện các hành vi mang tính phân biệt đối xử với cán bộ công đoàn, người lao động vì lý do thành lập, gia nhập hoặc hoạt động công đoàn, bao gồm:
  • Thông tin sai sự nhật nhằm khiến danh dự, uy tín của cán bộ công đoàn bị hạ thấp;
  • Kỳ thị, phân biệt đối xử về tín ngưỡng, tôn giáo, dân tộc, giới tính và phân biệt đối xử khác trong lao động;
  • Phân biệt đối xử về thời giờ làm việc, phúc lợi, tiền lương, thưởng, các quyền & nghĩa vụ khác trong lao động;
  • Kỷ luật, sa thải, đơn phương chấm dứt hợp đồng làm việc, hợp đồng lao động hay không tiếp tục gia hạn hoặc giao kết hợp đồng làm việc, hợp đồng lao động;
  • Điều chuyển người lao động sang làm một công việc khác;
  • Lấy việc rời khỏi, tham gia hoặc không tham gia Công đoàn Việt Nam làm điều kiện tuyển dụng, giao kết hoặc gia hạn hợp đồng làm việc, hợp đồng lao động;
  • Cản trở, chi phối, gây khó khăn trong công việc nhằm khiến hoạt động công đoàn bị suy yếu;
  • Hứa hẹn, cung cấp các lợi ích phi vật chất và lợi ích vật chất để cán bộ công đoàn, người lao động có hành vi chống lại công đoàn, thôi làm cán bộ công đoàn hoặc không tham gia hoạt động công đoàn;
  • Hành vi khác theo luật định.
• Không bảo đảm các điều kiện hoạt động công đoàn & cán bộ công đoàn theo luật định;
• Nhận tài trợ, viện trợ, tiếp nhận hỗ trợ kỹ thuật không đúng với quy định của pháp luật hiện hành;
• Sử dụng, quản lý kinh phí công đoàn sai quy định;
• Đóng kinh phí công đoàn không đủ số người thuộc đối tượng phải đóng;
• Chậm đóng, không đóng kinh phí công đoàn hoặc đóng kinh phí công đoàn sai mức quy định;
• Sử dụng biện pháp đe dọa tinh thần, biện pháp kinh tế hoặc biện pháp khác gây bất lợi cho tổ chức công đoàn, thao túng, can thiệp vào quá trình thành lập, hoạt động của công đoàn, khiến việc thực hiện nhiệm vụ, chức năng, quyền và trách nhiệm của công đoàn bị suy yếu hoặc vô hiệu hóa;
• Thông tin sai sự thật, xuyên tạc, kích động, phỉ báng về tổ chức và hoạt động công đoàn;
• Lợi dụng quyền công đoàn để vi phạm pháp luật, xâm phạm quyền & lợi ích hợp pháp của cá nhân, doanh nghiệp, đơn vị, tổ chức, lợi ích của nhà nước.

Tham khảo thêm: 

>> Mức đóng kinh phí công đoàn - Cập nhật mới nhất;

>> Phân biệt kinh phí công đoàn và đoàn phí công đoàn;

>> Cách đóng kinh phí công đoàn tại TP. HCM;

>> Cách đóng kinh phí công đoàn tại Hà Nội;

>> Mức bồi thường khi công ty đơn phương chấm dứt hợp đồng.

Các câu hỏi thường gặp về công đoàn

1. Tổ chức công đoàn là gì?

Công đoàn là tổ chức chính trị - xã hội của người lao động và giai cấp công nhân. Tổ chức này được thành lập trên cơ sở tự nguyện, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo và trực thuộc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. 

2. Có mấy cấp trong hệ thống tổ chức công đoàn?

Theo quy định của pháp luật hiện hành, hệ thống tổ chức công đoàn hiện bao gồm 3 cấp: 

• Cấp trung ương;
• Công đoàn cấp trên cơ sở;
• Công đoàn cấp cơ sở.

>> Xem chi tiết: Hệ thống tổ chức công đoàn.

3. Chức năng của công đoàn là gì?

Công đoàn hiện có các chức năng chính sau đây:

• Đại diện cho đoàn viên công đoàn và người lao động để chăm lo, bảo vệ các quyền lợi chính đáng, hợp pháp của họ;
• Đại diện duy nhất cho người lao động ở cấp quốc gia khi thực hiện quan hệ lao động và quan hệ quốc tế về công đoàn;
• Tham gia quản lý kinh tế - xã hội cũng như quản lý nhà nước;
• Tham gia giám sát, thanh tra, kiểm tra hoạt động của các doanh nghiệp, đơn vị, tổ chức, cơ quan nhà nước về những vấn đề có liên quan đến quyền và nghĩa vụ của NLĐ;
• Tuyên truyền, vận động NLĐ chấp hành pháp luật, nỗ lực học tập để nâng cao trình độ, kỹ năng nghề nghiệp, chấp hành pháp luật, tham gia các phong trào thi đua, xây dựng và bảo vệ đất nước. 

4. Việc thành lập công đoàn đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do tổ chức nào quyết định?

Theo Khoản 2 Điều 8 Luật Công đoàn 2024, việc thành lập và xác định cấp công đoàn của công đoàn đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam quyết định trên cơ sở quyết định của Quốc hội về thành lập đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt.