Những trường hợp không được kê biên tài sản là gì? Tài sản không được kê biên theo Luật Thi hành án dân sự. Thủ tục, quy trình kê biên tài sản thi hành án.
Những quy định về kê biên tài sản trong thi hành án dân sự
1. Khái niệm về kê biên tài sản là gì?
Trong thi hành án dân sự, kê biên tài sản là biện pháp cưỡng chế do Chấp hành viên áp dụng đối với tài sản của người phải thi hành án nhằm xử lý tài sản để bảo đảm thi hành bản án, quyết định đã có hiệu lực của Tòa án theo quy định của Luật Thi hành án dân sự 2025.
2. Danh mục loại tài sản không được kê biên
Theo Điều 79 Luật Thi hành án dân sự 2025, quy định về một số loại tài sản không được phép kê biên như sau:
- Tài sản cấm lưu thông;
- Tài sản phục vụ an ninh, quốc phòng và lợi ích công cộng;
- Tài sản của các cơ quan, tổ chức được cấp bởi ngân sách nhà nước;
- Tài sản của cá nhân - người phải thi hành án, cụ thể:
- Lương thực thiết yếu của người phải thi hành án và gia đình trong thời gian chưa có thu nhập/thu hoạch mới;
- Thuốc men, thiết bị y tế phòng và chữa bệnh cho bản thân người phải thi hành án và gia đình;
- Vật dụng chăm sóc người ốm, người khuyết tật;
- Đồ thờ cúng thông thường theo phong tục địa phương;
- Công cụ lao động thiết yếu (có giá trị không lớn) là phương tiện kiếm sống duy nhất hoặc chủ yếu của người phải thi hành án và gia đình;
- Đồ dùng sinh hoạt cần thiết của người phải thi hành án và gia đình.
- Những tài sản của người phải thi hành án là doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh, sản xuất, dịch vụ, hợp tác xã:
- Số thuốc men, thiết bị y tế phục vụ cho việc phòng và chữa bệnh cho người lao động;
- Lương thực, thực phẩm, dụng cụ và các tài sản khác để phục vụ bữa ăn cho người lao động;
- Trường học, nhà trẻ, cơ sở y tế, cơ sở vật chất (thiết bị, phương tiện) và các tài sản liên quan khác thuộc các cơ sở này (nếu không dùng để kinh doanh);
- Các trang thiết bị, phương tiện, công cụ bảo đảm an toàn lao động, phòng chống ô nhiễm môi trường và cháy nổ (trừ trường hợp tài sản đó gắn liền với các tài sản bị kê biên, xử lý).
- Tài sản khác theo quy định của pháp luật.
>> Tìm hiểu thêm: Quy định kê biên tài sản trong tố tụng hình sự.
Thủ tục kê biên tài sản trong thi hành án dân sự
1. Quy định chung khi kê biên tài sản thi hành án
Theo Khoản 1 Điều 80 Luật Thi hành án dân sự 2025, việc kê biên tài sản được quy định như sau:
- Chấp hành viên phải lập biên bản kê biên;
- Biên bản kê biên phải có các nội dung chính như:
- Thời gian, địa điểm và thông tin chi tiết những cá nhân tham gia;
- Tài sản được kê biên gồm những gì;
- Các tài sản khác (nếu có);
- Việc giao bảo quản tài sản kê biên;
- Ý kiến của các bên tham gia việc kê biên tài sản;
- Các vấn đề phát sinh khác (nếu có).
- Biên bản kê biên phải có chữ ký của các thành phần sau: chấp hành viên, người lập biên bản cùng những cá nhân tham gia.
Theo Khoản 3 Điều 80 Luật Thi hành án dân sự 2025, nếu trong quá trình kê biên, nếu Chấp hành viên phát hiện người phải thi hành án có thêm tài sản khác nhưng tài sản này chưa được ghi nhận trong quyết định kê biên thì Chấp hành viên tiến hành:
- Kê biên và ghi nhận tài sản đó trong biên bản kê biên;
- Làm quyết định kê biên bổ sung tài sản đó ngay sau khi việc kê biên kết thúc.
Lưu ý:
Trong trường hợp đương sự hoặc người được ủy quyền vắng mặt dù đã được thông báo thì việc kê biên vẫn được tiến hành, nhưng Chấp hành viên phải ghi rõ việc vắng mặt này vào biên bản kê biên.
2. Quy định kê biên một số tài sản cụ thể
Căn cứ theo Khoản 2 Điều 80 Luật Thi hành án dân sự 2025, thì quy định thực hiện kê biên một số tài sản cụ thể:
➧ Đối với tài sản kê biên là bất động sản:
- Chấp hành viên phải gửi thông báo chậm nhất là 3 ngày làm việc trước khi tiến hành kê biên tài sản là bất động sản;
- Nội dung thông báo phải nêu rõ chi tiết về: thời gian, địa điểm và thông tin tài sản sẽ bị kê biên;
- Các cơ quan, tổ chức, cá nhân được thông báo:
- Viện kiểm sát nhân dân có thẩm quyền;
- Cơ quan có thẩm quyền quản lý về đất đai;
- Đại diện chính quyền cấp xã hoặc đại diện thôn, tổ dân phố nơi tổ chức cưỡng chế;
- Đương sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến tài sản kê biên.
Lưu ý:
Quy định thông báo trước không áp dụng trong trường hợp cần ngăn chặn đương sự tẩu tán, hủy hoại tài sản, trốn tránh việc thi hành án.
>> Tìm hiểu thêm: Án phí tranh chấp đất đai tài sản.
➧ Đối với tài sản kê biên là nhà ở đang cho thuê, mượn, ở nhờ:
- Chấp hành viên có nghĩa vụ thông báo cho người đang trực tiếp thuê, mượn hoặc ở nhờ biết về việc kê biên tài sản này;
- Nếu thời hạn của tài sản cho thuê, cho mượn, ở nhờ vẫn còn, thì:
- Người đang thuê, mượn, ở nhờ có quyền tiếp tục thuê hoặc lưu cư cho đến thời điểm cơ quan thi hành án dân sự chính thức giao tài sản cho người mua hoặc người nhận tài sản để trừ vào tiền được thi hành án;
- Các quyền và lợi ích hợp pháp của người thuê, mượn, ở nhờ sẽ được thực hiện theo quy định của pháp luật.
- Nếu người thuê, mượn, ở nhờ có hành vi chống đối, cản trở việc thi hành án, thì:
- Chấp hành viên có quyền buộc họ và những người khác có mặt phải tự chuyển tài sản và ra khỏi nhà (áp dụng ngay cả khi hợp đồng chưa đến hạn);
- Trường hợp họ không tự nguyện thực hiện, Chấp hành viên sẽ yêu cầu lực lượng cưỡng chế để đưa họ cùng tài sản ra khỏi căn nhà bị kê biên.
➧ Đối với tài sản kê biên là quyền sử dụng đất, phương tiện giao thông, tài sản là quyền sở hữu trí tuệ hoặc các tài sản khác phải thực hiện đăng ký theo luật định:
- Chấp hành viên có quyền yêu cầu giao nộp giấy chứng nhận quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản và các giấy tờ liên quan khác cho cơ quan thi hành án dân sự;
- Những người có nghĩa vụ phải nộp các giấy tờ này bao gồm:
- Người phải thi hành án;
- Người đang trực tiếp quản lý các loại giấy tờ đó.
➧ Đối với tài sản kê biên là phương tiện giao thông đang được sử dụng:
- Sau khi tiến hành kê biên, Chấp hành viên có thể lựa chọn một trong hai phương án:
- Trực tiếp thu giữ phương tiện;
- Giao lại phương tiện cho người phải thi hành án hoặc người đang quản lý, sử dụng để họ tiếp tục khai thác, sử dụng và bảo quản.
- Khi giao cho người phải thi hành án, người đang quản lý, sử dụng tiếp tục khai thác sử dụng phương tiện, thì:
- Chấp hành viên cấp cho người đó biên bản thu giữ giấy đăng ký để phương tiện được phép tham gia giao thông;
- Người đó không được: thay đổi kết cấu hiện trạng tài sản; chuyển nhượng, cầm cố, thế chấp; thực hiện các giao dịch khác đối với tài sản.
➧ Đối với tài sản kê biên là đồ vật, nhà ở, công trình xây dựng hoặc các loại tài sản khác nhưng người phải thi hành án hoặc người đang có trách nhiệm quản lý, sử dụng, bảo quản vắng mặt hoặc không thực hiện theo yêu cầu của Chấp hành viên, thì:
- Tùy từng trường hợp cụ thể, Chấp hành viên sẽ tổ chức thực hiện các biện pháp cưỡng chế như:
- Cưỡng chế mở khóa, mở gói;
- Buộc ra khỏi nhà, công trình xây dựng, tài sản gắn liền với đất;
- Các biện pháp cần thiết khác để tiến hành kê biên, cưỡng chế, kiểm tra hiện trạng.
- Người phải thi hành án phải chịu hoàn toàn trách nhiệm đối với các thiệt hại phát sinh do quá trình cưỡng chế gây ra.
➧ Đối với tài sản kê biên là tàu bay, tàu biển thì trình tự thực hiện để thi hành án sẽ áp dụng theo quy định của pháp luật về bắt giữ tàu bay, tàu biển.
Các câu hỏi thường gặp trong quá trình kê biên tài sản
1. Từ năm 2026, việc định giá tài sản kê biên được thực hiện ở đâu?
Theo quy định tại Điều 33 Nghị định 296/2025/NĐ-CP thì việc định giá tài sản đã kê biên được tổ chức tại nơi bảo quản, lưu trữ tài sản đó hoặc tại nơi cư trú của cá nhân, trụ sở của tổ chức bị kê biên. Quy định này không áp dụng đối với trường hợp phải lập Hội đồng định giá tài sản.
2. Người phải thi hành án chỉ có một căn nhà đang ở thì có bị kê biên tài sản không?
Căn cứ theo quy định tại Khoản 3 Điều 78 Luật Thi hành án dân sự 2025, thì cơ quan thi hành án vẫn có quyền kê biên căn nhà duy nhất đang ở của người phải thi hành án và gia đình, cụ thể như sau:
- Nếu người phải thi hành án có cam kết xác nhận và chứng minh được đó là nơi ở duy nhất, Chấp hành viên chỉ tiến hành kê biên khi:
- Người đó không có các tài sản khác;
- Có các tài sản khác nhưng không đủ để thi hành án.
- Trừ các trường hợp sau:
- Người phải thi hành án tự nguyện đồng ý kê biên nhà ở đó để thi hành án;
- Căn nhà đã được bản án, quyết định tuyên kê biên;
- Căn nhà là tài sản bảo đảm đã được bản án, quyết định tuyên xử lý để thi hành án.
3. Có được mua bán đối với nhà đang bị kê biên để thực thi hành án không?
Không. Theo Khoản 1 Điều 160 Luật Nhà ở 2023, điều kiện bắt buộc để một ngôi nhà được phép giao dịch mua bán là tài sản đó không bị kê biên nhằm mục đích thi hành án hay chấp hành các quyết định hành chính đã có hiệu lực.
Đồng thời, ngôi nhà cũng không được nằm trong diện bị áp dụng các biện pháp ngăn chặn hoặc khẩn cấp tạm thời của Tòa án hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Do đó, khi nhà ở đang bị kê biên để thi hành án, chủ sở hữu không được phép tiến hành mua bán.
>> Tìm hiểu thêm: Biện pháp khẩn cấp tạm thời là gì.
4. Đất chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất có bị kê biên không?
Theo quy định tại Khoản 3 Điều 78 Luật Thi hành án dân sự, Chấp hành viên vẫn có quyền kê biên, xử lý quyền sử dụng đất khi người phải thi hành án chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất, nếu thuộc 1 trong 3 trường hợp sau:
- Thuộc trường hợp được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật về đất đai;
- Thuộc diện phải thu hồi đất, nhưng chưa có quyết định thu hồi đất;
- Thuộc trường hợp khác được chuyển quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật về đất đai.
5. Hộ kinh doanh không đủ tiền nộp phạt, có kê biên tài sản riêng của thành viên không?
Có. Theo Điều 4 Nghị định 296/2025/NĐ-CP, việc kê biên tài sản của hộ kinh doanh bị áp dụng biện pháp cưỡng chế được quy định như sau:
- Nguồn tiền khấu trừ và tài sản kê biên cũng như các khoản chi phí được trả cho hoạt động cưỡng chế được trích từ tiền, tài sản chung của hộ kinh doanh;
- Nếu nguồn tiền và tài sản nói trên không đủ thì tiếp tục khấu trừ tiền và kê biên tài sản của các thành viên trong hộ kinh doanh trừ khi các pháp luật có quy định khác.
>> Có thể bạn cần: Mức phạt hộ kinh doanh về việc đăng ký thuế.
6. Khi đương sự vắng mặt, việc tiến hành kê biên tài sản có được thực hiện hay không?
Theo quy định tại Điều 80 Luật Thi hành án dân sự 2025, nếu đương sự hoặc người được ủy quyền đã được thông báo hợp lệ mà vẫn vắng mặt thì Chấp hành viên vẫn tiến hành việc kê biên tài sản và ghi rõ nội dung vào biên bản kê biên.